GESTURE & TRAINING
Apsara-dans begrijpen: handgebaren, training en betekenis
Elke handpositie in de Khmer-klassieke dans is doelbewust — hoe het gecodificeerde gebarenvocabulaire werkt, en de training die erachter zit om het goed uit te voeren.
Bekijk tickets voor het Apsara-dansdiner op GetYourGuide ↗A vocabulary, not improvisation
Niets aan de handen van een Khmer-klassieke danseres is toevallig — de vorm gebruikt een gecodificeerd vocabulaire van handposities, verwant aan de Indiase mudra-traditie, dat werkt als een alfabet, met posities die de natuur vertegenwoordigen, zoals fruit, bloemen en bladeren. Gebaren zijn gegroepeerd in families in plaats van los aangeleerd — één gedocumenteerde reeks, soms de "plantenserie" genoemd, beweegt een enkele hand van een opgerolde knopvorm via een opwaarts wijzende scheut naar een open, achterwaarts gebogen positie die een zich ontvouwend blad voorstelt, waarbij elke fase een afzonderlijk, benoemd gebaar op zich is.
Jaren voordat een danseres in het openbaar optreedt
De training begint traditioneel in de vroege kinderjaren, historisch al op vijf- of zesjarige leeftijd, en danspedagogen beschrijven vijf jaar of meer voordat een leerling het volledige gebarenvocabulaire voldoende heeft geleerd om het vloeiend uit te voeren. Veel van die tijd gaat naar extreem flexibiliteitswerk — Khmer-klassieke dans vraagt om een hyperextended achterwaartse buiging en vingers die scherp achterwaarts krommen vanaf het basisgewricht, wat een lichaam alleen kan na jaren van geleidelijke, begeleide stretching die jong begint, terwijl de gewrichten die bewegingsvrijheid nog hebben om zich te ontwikkelen.
Langzaam is het doel, niet een beperking
Waar veel danstradities naar snelheid of atletisch vermogen toe werken, houdt de Khmer-klassieke dans zijn vorm vast — een enkel gebaar kan vele seconden worden aangehouden en subtiel verschoven, tegen de onhaastige, cyclische melodie van het pinpeat-orkest. Die traagheid is doelbewust: ze geeft het publiek de tijd om elke handpositie daadwerkelijk te lezen in plaats van er slechts een glimp van op te vangen, en ze vraagt van de danseres een mate van spiercontrole die arguably moeilijker vol te houden is dan snelle, uitbundige beweging — stilte, precies vastgehouden, is zelf deel van de techniek waarvoor jarenlang wordt getraind.
Het leraar-tot-leerling-model
Khmer-klassieke dans werd traditioneel vrijwel volledig overgedragen via direct, fysiek onderwijs — een leraar (kru) die de handen en houding van een leerling fysiek in de juiste positie vormt, generatie na generatie, in plaats van via geschreven notatie of diagrammen. Dat model maakte de traditie uitzonderlijk kwetsbaar toen zoveel ervaren leraren tijdens de Khmer Rouge-jaren verloren gingen, en het is hetzelfde model dat de naoorlogse heropleving mogelijk maakte: overlevende leraren die wat zij zich herinnerden direct doorgaven aan een nieuwe generatie leerlingen, van hand tot hand, precies zoals het altijd was onderwezen.
Een paar gebaren die het bekijken waard zijn
Je hebt geen training nodig om een deel van het vocabulaire te herkennen — een hand die zachtjes naar beneden buigt met gespreide vingers kan een bloem in bloei voorstellen, terwijl een scherpere, hoekiger houding vaak een verschuiving in de sfeer of het personage van het verhaal markeert. Letten op handvorm in plaats van een verhaal proberen te volgen is vaak de meest lonende manier om naar een voorstelling in Siem Reap te kijken: het verhaal doet er minder toe dan het feit dat elke houding die je ziet, generaties lang vrijwel onveranderd is uitgevoerd door de dansers vóór deze.