BEYOND THE APSARA
Voorbij Apsara: de andere dansen in een show in Siem Reap
Het Apsara-nummer is het bekendste, maar dinershows in Siem Reap kunnen ook eigen volksdansen bevatten — wat staat er doorgaans nog meer op het programma, en waarom.
Bekijk tickets voor het Apsara-dansdiner op GetYourGuide ↗Apsara opent de avond, maar vult hem niet
Een typisch diner-en-dansprogramma in Siem Reap kan in ongeveer een uur vijf afzonderlijke onderdelen omvatten, en de Apsara-dans is het meest herkenbare nummer, maar slechts één onderdeel van een breder overzicht van de Khmer-podiumkunsten waarin klassieke hofdans wordt afgewisseld met regionale volkstradities. De programma's verschillen per locatie en veranderen in de loop der tijd, dus het loont om elke specifieke line-up als indicatief in plaats van vaststaand te beschouwen, maar de algemene opbouw — één klassieke opening, daarna verschillende folkloristische of verhalende nummers — is redelijk consistent across de dinertheaters van Siem Reap.
Scènes uit de Reamker
Sommige programma's bevatten een kort fragment uit de Reamker, de Khmer-hervertelling van het hindoeïstische Ramayana-epos en, naast Apsara, een van de belangrijkste verhalende werken van de klassieke Khmer-dans. Deze fragmenten putten doorgaans uit het apenleger van het verhaal — vandaar het Sva- of apenpersonage, dat historisch door mannen werd gedanst na een rolwijziging halverwege de 20e eeuw — en geven het publiek van een dinershow een glimp van de verhalende kant van Khmer-dansdrama, compleet met gemaskerde Yeak-reuzen en benoemde personages, los van het woordeloze, puur gebarende Apsara-nummer dat de avond gewoonlijk opent.
De folkloristische intermezzo's
Naast de klassieke nummers verweven de meeste programma's lichtere volksdansen die het landelijke Cambodjaanse leven uitbeelden — een vissersdans die het ritme van het uitwerpen en binnenhalen van netten nabootst, een kokosnootdans rond het ritmische tikken van halve schalen, en soms een pauwendans met verkeringsthema die gebruikmaakt van de pronkzucht van de vogel. Anders dan het klassieke repertoire waren volksdansen nooit beperkt tot het koninklijk hof — ze ontstonden in dorpen door het hele land en werden uitgevoerd op oogstfeesten en gemeenschapsvieringen. Deze nummers zijn sneller, speelser en nadrukkelijker verhalend dan het langzame, formele Apsara-nummer, en ze worden deels opgenomen om bezoekers te laten zien dat de Khmer-podiumkunsten zich ver buiten de paleistraditie uitstrekken tot in het regionale en alledaagse leven.
Kostuum en muziek markeren de overgang
Je kunt een folkloristisch nummer meestal in één oogopslag onderscheiden van een klassiek nummer — folkloristische kostuums geven de voorkeur aan heldere, effen alledaagse kleding boven het goudbrokaat en de gelaagde hoofdtooien van de klassieke vorm, en de voeten, handen en gezichten van de dansers bewegen vrijer, zonder de vaste, gecodificeerde posities van het klassieke vocabulaire. De begeleidende muziek verschuift ook, met een vlotter, ritmischer tempo dan de statige begeleiding van het pinpeat-ensemble bij Apsara. Dat contrast is bewuste programmering: afwisseling van een langzaam, formeel klassiek nummer met snellere folkloristische nummers houdt het publiek van een dinershow geboeid gedurende een paar uur, in plaats van het hele programma in één register te houden.
Waarom de mix juist het punt is
Apsara combineren met folkloristische nummers is geen opvulling — het weerspiegelt het werkelijke bereik van de Khmer-podiumkunsten, van een hoftraditie die verbonden is met de tempelreliëfs van Angkor tot dansen die toebehoren aan gewone plattelandsgemeenschappen rather than een koninklijk huishouden. Beide stromingen werden getroffen door de omwentelingen van de jaren zeventig, en beide moesten daarna worden heropgebouwd uit wat uitvoerders en leraren zich nog konden herinneren. Beide op één avond zien geeft een vollediger, completer beeld van de Cambodjaanse dans dan het Apsara-nummer alleen zou kunnen, ook al is het de Apsara-dans die de avond zijn naam geeft.