THE ANGKOR CONNECTION
Apsary Angkoru: mit wykuty w kamieniu
Angkor Wat kryje około 1800 wyrzeźbionych postaci apsar, zrodzonych z hinduskiego mitu o stworzeniu świata — historia stojąca za rzeźbami i to, jak stały się żywym tańcem.
Zobacz bilety na kolację z tańcem Apsara na GetYourGuide ↗Blisko 1800 twarzy wykutych w kamieniu
Mury Angkor Wat kryją niezwykłą liczbę wyrzeźbionych postaci kobiecych — inwentarz badawczy dokumentuje ponad 1796 przedstawień devat, o fryzurach, nakryciach głowy i biżuterii znacznie się różniących. Uczeni używają wobec nich dwóch nazw: devata dla stojących, samotnych postaci umieszczonych w niszach ściennych oraz apsara dla mniejszych grup ukazanych w tańcu lub locie w procesji.
Mit: ubijanie oceanu dla nieśmiertelności
Rzeźby apsar wywodzą się z hinduskiego mitu o stworzeniu świata — Ubijania Oceanu Mleka, w którym bogowie i demony zawarli niepewny sojusz, by ubijać kosmiczny ocean, używając góry Mandara jako tłuczka, a węża Vasuki jako liny, w nadziei na uzyskanie eliksiru nieśmiertelności. Wschodnia galeria Angkor Wat kryje rzeźbę tej sceny — 88 devów (bogów) i 92 asurów (demonów) w przeciąganiu liny, z samym Wisznu w postaci żółwia, stabilizującym górę pod nimi. Gdy ocean się ubijał, mit głosi, że z piany powstały apsary — niebiańskie tancerki zrodzone z samego tego wysiłku.
Beyond Angkor Wat
Postacie apsar i devat nie są unikalne dla Angkor Wat — wyrzeźbione tancerki i niebiańskie służebnice pojawiają się w całym szerszym kompleksie Angkoru, od spokojnych, wielotwarzowych wież Bayonu po mniejsze świątynie, jak Banteay Srei, znane z jednych z najgłębszych i najbardziej misternych rzeźb kamiennych w regionie. Motyw ten obejmuje mniej więcej VIII–XIII wiek khmerskiego budownictwa świątynnego — dowód, jak kluczowe były te niebiańskie postacie dla sztuki religijnej imperium przez kilkaset lat, a nie jednorazowy ozdobnik w jednym miejscu. Ich pozy, stroje i nakrycia głowy również wyraźnie różnią się między świątyniami, odzwierciedlając zmiany mody i stylu artystycznego na przestrzeni stuleci.
Mit, który przetrwał religię
Angkor Wat został zbudowany w XII wieku jako hinduska świątynia poświęcona Wisznu, a w kolejnych stuleciach stopniowo przechodził ku buddyjskiemu użytkowaniu, gdy buddyzm therawada stał się dominującą wiarą Kambodży. Wyobrażenia apsar przetrwały tę przemianę w dużej mierze nienaruszone — rzeźby pozostały na ścianach, a niebiańskie tancerki wciąż były rozpoznawalnym, cenionym motywem khmerskiej kultury wizualnej, nawet gdy zmieniały się ramy religijne wokół nich i gdy obok starszych hinduskich rzeźb pojawiły się buddyjskie sanktuaria i posągi. Ta ciągłość jest częścią tego, dlaczego te postaci wciąż rezonują w Kambodży dzisiaj, daleko poza jakąkolwiek jedną tradycją religijną.
From carving to choreography
Wykonywany dziś w Siem Reap taniec apsar nie jest nieprzerwanym starożytnym rytuałem — konkretny utwór, Robam Tep Apsara, został odtworzony w latach pięćdziesiątych XX wieku pod patronatem królowej Sisowath Kossamak, gdy zobaczyła, jak uczniowie wykonują taniec nawiązujący do reliefów z Angkoru, i postanowiła go sformalizować. Odtworzyła go z istniejącego tańca, Phuong Neary, czerpiąc inspirację z reliefów z Angkoru, a jej wnuczka, księżniczka Norodom Buppha Devi, tańczyła tę rolę jako pierwsza i pomogła utrwalić go jako stały element repertuaru Baletu Królewskiego. To rzadki, udokumentowany przypadek współczesnego tańca skomponowanego celowo jako odpowiedź na tysiącletnią rzeźbę.