ANGKOR – PONAD CZASEM
Rzeźby apsar z Angkoru: Mit wykuty w kamieniu
Angkor Wat zdobi około 1800 rzeźbionych postaci apsar, zrodzonych z hinduskiego mitu o stworzeniu — oto historia tych płaskorzeźb i sposób, w jaki stały się żywym tańcem.
Zobacz bilety na kolację z tańcem Apsara na GetYourGuide ↗Blisko 1800 twarzy wykutych w kamieniu
Na ścianach Angkor Wat znajduje się niezwykła liczba rzeźbionych kobiecych postaci — badacze katalogujący świątynię naliczyli 1796 indywidualnych portretów, z których każdy ma własną fryzurę, nakrycie głowy i biżuterię, co sugeruje, że wyrzeźbiono je jako osobne podobizny, a nie powtórzenia jednego wzoru. Uczeni używają dwóch nazw na ich określenie: devata dla stojących, samotnych postaci umieszczonych w niszach ściennych, oraz apsara dla mniejszych grup ukazanych w tańcu lub locie w procesji. Razem czynią z Angkor Wat jeden z największych zachowanych zbiorów rzeźbionych kobiecych portretów w całym starożytnym świecie.
Mit: ubijanie oceanu w poszukiwaniu nieśmiertelności
Rzeźby apsar sięgają korzeniami hinduskiego mitu o stworzeniu – Ubijaniu Oceanu Mleka, w którym bogowie i demony zawarli niełatwy sojusz, by ubijać kosmiczny ocean, używając góry Mandara jako tłuczka i węża Wasuki jako liny, w nadziei na uzyskanie eliksiru nieśmiertelności. Wschodnia galeria Angkor Wat kryje 49-metrową płaskorzeźbę tej sceny – 88 bogów i 92 demony wciągniętych w przeciąganie liny, a sam Wisznu, w postaci żółwia, stabilizuje pod nimi górę. Gdy ocean się ubijał, według mitu z piany wyłoniły się apsary – niebiańskie tancerki zrodzone z samego wysiłku.
Poza Angkor Wat
Apsary i dewaty nie są unikalne dla Angkor Wat — wyrzeźbione tancerki i niebiańskie orszaki pojawiają się w całym kompleksie Angkor, od spokojnych, wielolicowych wież Bajon po mniejsze świątynie, takie jak Banteay Srei, słynące z najgłębszych i najbardziej misternych płaskorzeźb w regionie. Motyw ten obejmuje mniej więcej IX–XIII wiek khmerskiej architektury świątynnej, co dowodzi, jak kluczową rolę odgrywały te niebiańskie postacie w sztuce sakralnej imperium przez kilkaset lat — a nie były jedynie jednorazowym akcentem w pojedynczym miejscu. Ich pozy, stroje i nakrycia głowy wyraźnie różnią się także między świątyniami, odzwierciedlając zmiany w modzie i stylu artystycznym na przestrzeni wieków.
Mit, który przetrwał religię
Angkor Wat został zbudowany w XII wieku jako świątynia hinduistyczna poświęcona Wisznu, a w kolejnych stuleciach stopniowo przekształcał się w miejsce kultu buddyjskiego, gdy buddyzm therawada stał się dominującą religią Kambodży. Wizerunki apsar przetrwały tę transformację w niemal nienaruszonym stanie – rzeźby pozostały na ścianach, a niebiańskie tancerki zachowały swoją rozpoznawalną i cenioną pozycję w khmerskiej kulturze wizualnej, nawet gdy zmieniały się otaczające je ramy religijne, a obok starszych hinduistycznych płaskorzeźb dobudowywano buddyjskie kaplice i posągi. Ta ciągłość jest jednym z powodów, dla których te postacie wciąż rezonują w dzisiejszej Kambodży, daleko poza jakąkolwiek pojedynczą tradycją religijną.
Od rzeźby po choreografię
Taniec Apsara wykonywany dziś w Siem Reap nie jest nieprzerwanym, starożytnym rytuałem – konkretny utwór, Robam Tep Apsara, został opracowany w 1962 roku pod patronatem królowej Sisowath Kossamak, gdy zobaczyła ona uczniów wykonujących taniec nawiązujący do płaskorzeźb Angkoru i postanowiła nadać mu formalną formę. Pozycje dłoni i linie ciała zaczerpnęła bezpośrednio z wykutych w kamieniu postaci, a jej wnuczka, księżniczka Norodom Buppha Devi, jako pierwsza wykonała tę rolę, pomagając utrwalić ją jako stały element repertuaru Baletu Królewskiego. To rzadki, udokumentowany przypadek współczesnego tańca skomponowanego celowo jako odpowiedź na tysiącletnią rzeźbę.
Nadal zastanawiasz się, który wieczór wybrać?
Zostaw swój adres e-mail oraz mniej więcej termin pobytu w Siem Reap — wyślemy Ci krótkie zestawienie, na czym polega wieczór z tańcem apsar i jak dokonać rezerwacji.