BEYOND THE APSARA
Poza Apsarą: inne tańce w spektaklu w Siem Reap
Układ Apsara jest najbardziej znany, ale kolacje z pokazami w Siem Reap mogą obejmować także tańce ludowe — co jeszcze zwykle znajduje się w programie i dlaczego.
Zobacz bilety na kolację z tańcem Apsara na GetYourGuide ↗Apsara otwiera wieczór, ale go nie wypełnia
Typowy program kolacji z tańcami w Siem Reap może obejmować pięć odrębnych części w ciągu około godziny, a taniec Apsara jest najbardziej rozpoznawalnym elementem, stanowiąc jednak tylko część szerszego przeglądu khmerskiej sztuki performatywnej, który łączy klasyczny taniec dworski z regionalnymi tradycjami ludowymi. Programy różnią się w zależności od miejsca i zmieniają się z czasem, więc konkretny repertuar warto traktować jako orientacyjny, a nie stały — ogólny kształt pozostaje jednak dość spójny w stołecznych teatrach kolacyjnych Siem Reap: jeden klasyczny utwór na otwarcie, a po nim kilka ludowych lub narracyjnych.
Sceny z Reamkera
Niektóre programy obejmują krótki fragment Reamkera — khmerskiej wersji hinduskiego eposu Ramajana i, obok Apsary, jednego z najważniejszych dzieł narracyjnych klasycznego tańca khmerskiego. Fragmenty te czerpią zwykle z małpiej armii tej opowieści — stąd typ postaci Sva, czyli małpy, historycznie tańczony przez mężczyzn po zmianie ról dokonanej w połowie XX wieku — i dają publiczności kolacyjnego spektaklu przedsmak narracyjnej strony khmerskiego dramatu tanecznego, z maskowanymi olbrzymami Yeak i nazwanymi postaciami, odmiennego od bezsłownego, czysto gestowego układu Apsara, który zwykle otwiera wieczór.
Ludowe interludia
Obok utworów klasycznych większość programów wplata lżejsze tańce ludowe przedstawiające wiejskie życie Kambodży — taniec rybacki naśladujący rytm zarzucania i wyciągania sieci, taniec kokosowy oparty na rytmicznym stukaniu połówkami skorup, a czasem taniec pawia o tematyce zalotów, czerpiący z godowego popisu tego ptaka. W przeciwieństwie do repertuaru klasycznego tańce ludowe nigdy nie były zarezerwowane dla dworu królewskiego — rozwijały się w wioskach w całym kraju i wykonywano je na świętach zbiorów oraz uroczystościach społecznościowych. Te utwory są szybsze, bardziej figlarne i wyraźniej narracyjne niż powolny, formalny układ Apsara, a włącza się je częściowo po to, by pokazać odwiedzającym, że khmerska sztuka performatywna wykracza daleko poza tradycję pałacową, sięgając po życie regionalne i codzienne.
Kostium i muzyka wyznaczają zmianę
Ludowy utwór od klasycznego rozpoznasz zwykle na pierwszy rzut oka — kostiumy ludowe stawiają na jasne, jednokolorowe stroje codzienne zamiast złotego brokatu i piętrowych nakryć głowy formy klasycznej, a stopy, dłonie i twarze tancerzy poruszają się swobodniej, bez ustalonych, skodyfikowanych pozycji klasycznego języka. Zmienia się też muzyka, przechodząc w żywsze, bardziej rytmiczne tempo niż dostojny akompaniament zespołu pinpeat towarzyszący Apsarze. Ten kontrast to zamierzony zabieg programowy: przeplatanie powolnego, formalnego utworu klasycznego z szybszymi ludowymi numerami utrzymuje uwagę publiczności kolacyjnego spektaklu przez kilka godzin, zamiast trzymać cały czas jeden rejestr.
Dlaczego to połączenie jest sednem sprawy
Zestawienie Apsary z utworami ludowymi nie jest wypełniaczem — odzwierciedla autentyczne bogactwo khmerskiej sztuki scenicznej, od dworskiej tradycji związanej z płaskorzeźbami świątyń Angkoru po tańce należące do zwykłych wiejskich społeczności, a nie do królewskiego dworu. Oba nurty dotknęły wstrząsy lat 70. XX wieku i oba musiały zostać odbudowane z tego, co wykonawcy i nauczyciele wciąż pamiętali. Zobaczenie obu w ciągu jednego wieczoru daje pełniejszy, kompletniejszy obraz khmerskiego tańca, niż mógłby dać sam utwór Apsara, choć to właśnie taniec Apsara nadaje wieczorowi jego nazwę.